Nieuczciwa konkurencja pracowników – jak jej zapobiegać?

Aneta Frydrych

Coraz częściej zdarza się, że pozycja pracodawcy na rynku pogarsza się z uwagi na działalność pracowników, którzy korzystając z doświadczenia pracodawców, podejmują następnie działalność konkurencyjną. Czy prawo pracy daje pracodawcom możliwość ograniczenia tego ryzyka?

Czym jest działalność konkurencyjna?

Działalność tę definiuje się jako wszelkie czynności zarobkowe jakie pracownik podejmuje na rachunek własny lub rachunek innego podmiotu, które choćby częściowo pokrywają się w swym zakresie z działalnością prowadzoną przez pracodawcę oraz są skierowane do tego samego kręgu odbiorców, co w sposób realny może zagrozić interesom pracodawcy. Zakaz konkurencji zatem to w istocie zobowiązanie pracownika do powstrzymania się od prowadzenia działalności o charakterze konkurencyjnym oraz od świadczenia pracy na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność.

Umowa o zakazie konkurencji

Należy odróżnić zakaz konkurencji w stosunku do pracowników pozostających w stosunku pracy od zakazu konkurencji po zakończeniu tego stosunku.

Art. 1011 k.p. umożliwia zawarcie umowy zakazującej pracownikowi prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy w czasie trwania stosunku pracy. Umowę tę pracodawca może zawrzeć z pracownikiem już w chwili zawarcia umowy o pracę. Niekiedy pracodawcy uzależniają zawarcie umowy o pracę od jednoczesnego zawarcia umowy o zakazie konkurencji. Umowa ta może być również zawarta w trakcie trwania stosunku pracy. W takim wypadku okres zakazu nie może być dłuższy niż czas trwania stosunku pracy – wraz z zakończeniem stosunku pracy zakaz konkurencji wygasa.

Umowa o zakazie konkurencji na czas trwania stosunku pracy może być zarówno odpłatna jak i nieodpłatna. W umowie pracodawca winien określić rodzaje działalności zakazanej oraz terytorium, na którym zakaz ten obowiązuje. Nie jest możliwe zakazanie pracownikowi działalności niepokrywającej się z zakresem działalności pracodawcy. Przy określeniu zakresu terytorialnego zakazu ważne jest zwrócenie uwagi na możliwość zmiany zakresu działalności pracodawcy. Dlatego w umowie powinno znaleźć się postanowienie, zgodnie z którym w razie takiej zmiany, zmienia się automatycznie zakres terytorialny zakazu. W razie nieokreślenia w umowie zakresu terytorialnego, należy przyjmować, że zakres ten pokrywa się z zakresem terytorialnym działalności pracodawcy.

Zgodnie z art. 1012 § 1 k.p. pracodawca i pracownik mogą także zawrzeć umowę o zakazie konkurencji, obowiązującą po ustaniu stosunku pracy – dotyczy to pracowników posiadających dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. W takim wypadku, pracodawca zobowiązany jest do zapłaty na rzecz pracownika umówionego odszkodowania. Nie może być ono niższe od 25 % wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu.
W umowie należy w sposób precyzyjny wskazać zakres zakazu, zarówno w odniesieniu do obszarów działalności gospodarczej, jak i jego okresu oraz zakresu terytorialnego.

Każda z opisanych umów wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Jakie konsekwencje niesie za sobą naruszenie zakazu działalności konkurencyjnej?

Charakter i zakres odpowiedzialności pracownika różnią się w zależności od tego czy zakaz naruszono w trakcie trwania stosunku pracy, czy po jego ustaniu.

W przypadku odpowiedzialności pracownika w trakcie trwania stosunku pracy, znaczenie ma czy naruszenie to nastąpiło z winy pracownika. Jeżeli pracownik wskutek naruszenia zakazu konkurencji wyrządził pracodawcy szkodę nieumyślnie, wysokość odszkodowania nie może przekroczyć kwoty stanowiącej równowartość jego trzymiesięcznego wynagrodzenia. Jeżeli natomiast pracownik wyrządził wskutek naruszenia zakazu szkodę umyślnie, wówczas ponosi pełną odpowiedzialność odszkodowawczą.

Po ustaniu stosunku pracy, pracownik ponosi odpowiedzialność w pełnej wysokości. Pracodawca w celu zabezpieczenia swoich interesów, może w umowie zakazującej działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku pracy zastrzec karę umowną na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez pracownika. Wówczas w razie naruszenia zakazu, pracodawca może domagać się od pracownika zapłaty kary umownej, niezależnie od rozmiaru poniesionej szkody.

Podsumowując, umowa o zakazie konkurencji jest ważnym narzędziem, dzięki któremu pracodawca może zabezpieczyć swoje interesy na wypadek nielojalnych zachowań pracowników.

Autor: aplikantka radcowska Aneta Frydrych

Data publikacji: 22.09.2020
Przeczytaj również

Prawo:
Pojawia się i znika, czyli o prawnych aspektach sklepów tymczasowych

Sklepy tymczasowe, czyli tzw. pop-up stores, stanowią nowy kanał kontaktu z klientami i cieszą się coraz większą popularnością. Polscy… więcej »

Handel:
Nie możemy handlować – nie płacimy czynszu!

Jeśli nie możemy handlować, nie powstaje obowiązek zapłaty czynszu i opłat, bo celem… więcej »

Prawo:
Najemca centrum handlowego w dobie epidemii

14 marca 2020 r. weszło w życie Rozporządzenia Ministra Zdrowia ograniczające między innymi handel w centrach handlowych z uwagi na… więcej »